Jakie są objawy COVID-19?

Trwająca obecnie na świecie pandemia choroby COVID-19 została wywołana przez wirusa SARS-CoV-2 z rodzaju Betacoronavirus, należącego do rodziny Coronaviridae. SARS-CoV-2 jest wirusem ostrej niewydolności oddechowej, który w przypadkach zakażenia o cięższym przebiegu może doprowadzić do poważnych zaburzeń w funkcjonowaniu układu oddechowego, a nawet do zgonu. Na tego typu powikłania są narażeni przede wszystkim seniorzy oraz osoby borykające się z innymi chorobami współistniejącymi takimi jak nowotwory czy schorzenia obejmujące układ sercowonaczyniowy. Znaczna część patogenów z tej grupy jest jednak odpowiedzialna za łagodniejszy przebieg choroby przypominający przeziębienie.

 

Każdy przypadek zachorowania na koronawirusa ma indywidualny przebieg, a towarzyszące mu objawy mogą być niecharakterystyczne, stąd potrzeba wykonywania testów w celu ustalenia dokładnej diagnozy. Zróżnicowany przebieg choroby powoduje, że część osób przechodzi COVID-19 bezobjawowo, nie mając świadomości o zakażeniu. Pomimo braku dolegliwości związanych z koronawirusem, w organizmie pacjenta trwa namnażanie cząsteczek wirusa, a on sam jest źródłem aktywnej infekcji, co jest równoznaczne z możliwością zakażania kolejnych osób, u których choroba może mieć znacznie cięższy przebieg. Z tego powodu niezwykle istotne jest zachowywanie dystansu społecznego oraz kwarantanna po ewentualnym kontakcie z potencjalnie zakażoną osobą. Aby zapobiegać dalszemu rozprzestrzenianiu się epidemii należy także obserwować swój organizm, a w przypadku zauważenia niepokojących objawów podjąć odpowiednie kroki, przede wszystkim skontaktować się z lekarzem pierwszego kontaktu oraz postępować zgodnie z jego zaleceniami.

Wraz z upływem czasu od wybuchu pandemii oraz pojawiającymi się nowymi przypadkami COVID-19, jak również na podstawie obserwacji klinicznych, stale rozszerza się lista objawów świadczących o zakażeniu nowym typem koronawirusa. Ten typ wirusa jest najbardziej znany z tego, że atakuje najczęściej płuca, czyli dolną część układu oddechowego, jednak infekcje górnych dróg oddechowych także występują. Istnieje coraz więcej dowodów na to, że SARS-CoV-2 zajmuje także inne obszary organizmu człowieka powodując pozapłucne powikłania.

 

Po jakim czasie zauważa się pierwsze objawy choroby COVID-19?

Szacuje się, że inkubacja wirusa, określana inaczej okresem wylęgania wirusa, czyli czas od chwili zakażenia do momentu pojawienia się pierwszych objawów, może wahać się od 2 do nawet 14 dni, jednak zazwyczaj wynosi około 5 dni. Jak wspomniano wcześniej, u sporej części zakażonych przebieg choroby jest praktycznie bezobjawowy lub skąpoobjawowy, jednak na podstawie zebranych do tej pory danych można wyróżnić kilka najbardziej charakterystycznych objawów dla COVID-19. Za najwcześniejsze oraz najczęściej występujące objawy koronawirusa uznaje się:

  • gorączkę
  • kaszel
  • problemy z oddychaniem
  • duszności o różnym stopniu nasilenia
  • utrata lub zaburzenia smaku i/lub węchu o nagłym początku

Gorączka jest zazwyczaj wysoka i często pojawiają się dreszcze, natomiast w przypadku kaszlu możemy obserwować obie jego postaci – mokry, któremu towarzyszy odksztuszanie wydzieliny zalegającej w drogach oddechowych lub suchy. Wystąpienie duszności na wczesnym etapie może wskazywać na dalszy, ciężki przebieg choroby. Utrata powonienia oraz smaku pojawiają się nagle, nie są związane z katarem, występują razem lub osobno. Zaburzenia te często poprzedzają objawy ze strony układu 2 oddechowego. Mogą utrzymywać się jeszcze przez długi czas po zakończeniu infekcji, nawet do kilku miesięcy.

Opisane objawy są związane z zainfekowaniem przez wirusa tkanek płuc oraz wywołaniem w nich stanu zapalnego w wyniku czego następuje wysięg płynu do pęcherzyków płucnych oraz trudności podczas wymiany gazowej. Konsekwencją tych zmian jest znaczne pogorszenie wydolności oddechowej chorego, które ostatecznie może wymagać zastosowania respiratora w celu mechanicznej wentylacji płuc. Odczuwanie duszności oraz trudności w oddychaniu są bezwzględnym wskazaniem do otrzymania specjalistycznej pomocy medycznej.

U niektórych pacjentów oprócz wymienionych najczęstszych objawów mogą wystąpić także:

  • bóle mięśni
  • zmęczenie, ogólne pogorszenie samopoczucia
  • ból gardła
  • ból głowy
  • niedrożność nosa

Zgodnie z dostępną wiedzą SARS-CoV-2 najczęściej atakuje układ oddechowy. Nie jest to jednak jedyny układ w organizmie człowieka, który może zostać zajęty przez koronawirusa. U niektórych pacjentów odnotowano objawy ze strony układu pokarmowego obejmujące:

  • ból brzucha
  • biegunkę
  • wymioty
  • brak apetytu

Część chorych informowała, że dolegliwości te pojawiły się jeszcze przed wystąpieniem gorączki oraz innych, charakterystycznych dla COVID-19, objawów ze strony układu oddechowego.

Na podstawie analizy danych medycznych, naukowcy z Wuhan w Chinach wykazali, że u osób zakażonych wirusem SARS-CoV-2 dosyć częste są także objawy neurologiczne. Najczęstszymi przypadłościami z tej grupy są wcześniej wspomniane zaburzenia lub utrata węchu i/lub smaku, jak również ogólne przemęczenie. Badacze oszacowali, że ponad 30 % pacjentów potwierdza dolegliwości ze strony centralnego układu nerwowego, obejmujące ból głowy oraz majaczenie objawiające się zaburzeniami uwagi lub o wiele cięższe, takie jak zaburzenia świadomości czy udar mózgu.

Rzadsze, jednak również spotykane objawy dotyczą układu krążenia. Są najczęściej związane ze zmianami w krążeniu wieńcowym, nieregularną pracą serca czy wzrostem ciśnienia krwi. Zaliczamy do nich:

  • zaburzenia rytmu serca
  • zapalenia mięśnia sercowego
  • kardiomiopatia
  • ostry zespół płucno-sercowy
  • ostre zespoły wieńcowe

Bardzo rzadko spotykanym oraz nietypowym objawem koronawirusa, który odnotowano u zaledwie 1-3 % chorych, jest zapalenie spojówek. Ta dokuczliwość nie wywołuje jednak żadnych dodatkowych zmian w narządzie wzroku. 3

Objawy z innych narządów

Jednymi z narządów, które mogą zostać zaatakowane przez SARS-CoV-2 i są bardzo rzadko kojarzone z chorobą COVID-19, są nerki. Prawdopodobnie, za mechanizm ostrej niewydolności tych narządów odpowiedzialne jest niedotlenienie organizmu, którego przyczyną jest nieprawidłowa wymiana gazowa w zajętych przez wirusa płucach. U pacjentów z takimi zaburzeniami można zaobserwować krwiomocz lub białkomocz, a także zachwianie równowagi kwasowo-zasadowej oraz elektrolitowej. W bardzo ciężkich przypadkach konieczne jest leczenie nerkozastępcze.

Niektórzy pacjenci skarżą się na problemy o podłożu dermatologicznym. W przebiegu zakażenia na ich skórze pojawiają się zmiany w postaci pokrzywki, wysypki lub pęcherzy, często spotykane w ospie wietrznej.

Objawy COVID-19 a grypa

Tak jak wspomniano, większość objawów COVID-19 jest bardzo niecharakterystyczna, co świadczy o tym, że mogą one wskazywać na inne wirusowe zakażenia układu oddechowego. Jedną z takich chorób jest najbardziej podobna do koronawirusa – grypa, której szczyt zachorowań odnotowuje się na przełomie jesieni i zimy. Trudność w dokładnym rozpoznaniu choroby wywołanej wirusem SARS-CoV-2 na podstawie samych objawów powoduje, że wymagane jest wykonanie specjalistycznych testów diagnostycznych potwierdzających lub wykluczających zakażenie koronawirusem. Dodatkowo, obie choroby, zarówno COVID-19, jak i grypa mogą występować w tym samym momencie, współistniejąc ze sobą i nie wykluczając się wzajemnie, co zdarza się jednak niezmiernie rzadko. Istnieje natomiast kilka pewnych różnic w przebiegu tych chorób, które mogą w pewnym stopniu pozwolić na ich rozróżnienie. Pierwszym i podstawowym kryterium ułatwiającym odróżnienie zakażeń jest czas inkubacji. Jeśli chodzi o grypę, pierwsze objawy jesteśmy w stanie zauważyć już po jednym do 4 dni od chwili zakażenia, natomiast okres wylęgania koronawirusa wynosi nawet dwa tygodnie, choć najczęściej jest to 5-7 dni. Chorzy na grypę są w stanie zarażać przez około 7 dni od zaobserwowania pierwszych dolegliwości, w porównaniu do pacjentów COVID-owych, którzy pozostają zaraźliwi nawet przez 10 dni. Co więcej, sygnały ze strony organizmu świadczące o grypie pojawiają się nagle i z dużym nasileniem, podczas gdy objawy zakażenia wirusem SARS-CoV-2 rozwijają się powoli. Wspólnymi objawami dla obu schorzeń są kaszel, gorączka oraz ogólne złe samopoczucie. Utrata węchu lub smaku w przebiegu grypy może wynikać z niedrożności nosa i zazwyczaj mija tuż po przebytej infekcji, natomiast w przypadku koronawirusa symptomy te mają podłoże neurologiczne i mogą utrzymywać się wiele miesięcy po chorobie.

Ze względu na różnorodność objawów oraz dla lepszego usystematyzowania zdobytej do tej pory wiedzy na temat obu chorób, w tabeli 1 zamieszczono podobieństwa i różnice pomiędzy grypą a COVID-19. 

tabelka

Objawy COVID-19 u dzieci

Ryzyko wystąpienia koronawirusa u dzieci jest znacznie niższe w porównaniu z osobami dorosłymi lub starszymi, jednak zakażają się one o wiele łatwiej. W większości przypadków u młodocianych pacjentów infekcja wirusem SARS-CoV-2 przebiega zazwyczaj bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Wiąże się to niestety ze zwiększonym ryzykiem nosicielstwa bezobjawowego wirusa SARS-CoV-2 ze względu na to, że dzieci mają kontakt z wieloma grupami rówieśników w szkole lub poza nią. W związku z brakiem jakichkolwiek oznak zakażenia, dzieci nie zostają zdiagnozowane, a następie izolowane, co jest przyczyną dalszego szerzenia się infekcji. Negatywne konsekwencje zakażenia COVID-19 nie muszą bezpośrednio dotyczyć pediatrycznych pacjentów, ale za ich pośrednictwem mogą przenieść się na opiekunów, rodziców czy dziadków, rozwijając u nich pełnoobjawową, niebezpieczną w skutkach chorobę. Jeśli już u dzieci pojawiają się jakiekolwiek symptomy świadczące o COVID-19, zazwyczaj nie różnią się one od tych spotykanych u osób dorosłych. O ile koronawirus nie jest zazwyczaj śmiertelnym zagrożeniem dla starszych dzieci, o tyle w organizmie noworodka lub niemowlaka te same dolegliwości mogą wyrządzić znaczne szkody. Jest to związane z funkcjonowaniem układu odpornościowego u takich maluchów. Układ immunologiczny kilkutygodniowego lub kilkumiesięcznego dziecka nie działa jeszcze tak dobrze jak u osoby dorosłej, dlatego są one narażone na wiele powikłań wynikających z przebycia infekcji koronawirusem. W rzadkich przypadkach zakażenie wirusem SARS-CoV-2 skutkuje rozwinięciem się u dziecka ogólnoustrojowej reakcji odpornościowej, określanej jako pediatryczny wieloukładowe zespół zapalny, która może doprowadzić do wielu komplikacji zdrowotnych, a ostatecznie do śmierci.

Warto pamiętać o tym, że małym dzieciom trudno jest określić jak się czują i wyrazić słowami jakie mają dolegliwości, dlatego konsultacja ze specjalistą w dziedzinie pediatrii jest kluczowa w ustaleniu przyczyny pogorszenia stanu zdrowia dziecka.

Objawy choroby COVID-19 są następstwem aktywacji układu odpornościowego osoby zakażonej w odpowiedzi na infekcję wirusem SARS-CoV-2. Są one bardzo różnorodne oraz łatwo o pomyłkę z innymi chorobami układu oddechowego. Jedynymi i skutecznymi narzędziami do diagnostyki zakażenia wirusem SARS-CoV-2 są specjalistyczne testy laboratoryjne, dzięki którym można potwierdzić lub wykluczyć koronawirusa. Dodatkowo, w celu zapobiegania rozprzestrzenianiu się pandemii COVID-19 należy pamiętać o zachowaniu podstawowych zasad higieny i dystansu społecznego. Częste mycie i dezynfekcja rąk, jak również zasłanianie ust i nosa oraz przestrzeganie reżimu sanitarnego są w stanie ograniczyć ekspansję wirusa do minimum. W przypadku już nabytej infekcji należy stosować się do zaleceń lekarza pierwszego kontaktu, jak również udać się na kwarantannę. Każde z tych zachowań może przyczynić się do w szybszego powrotu do normalności.

 

Autor: Dominika Zaustowicz